Sinteza savremene istorije Crne Gore

U Atrijumu ljetnjikovca Buća sinoć je, u sklopu Purgatorija, održana promocija  knjige „MODERNA ISTORIJA CRNE GORE 1988-2017. I-III“  autora Šerba Rastodera i Novaka Adžića.

Organizatori promocije su JU Centar za kulturu Tivat i Udruženje boraca NOR-a i antifašista Opštine Tivat

Veče je otvorio Dragiša Ćosović, predsjednik UBNORa Tivta, a o knjizi su govorili profesor Nebojša Vučinić i autori Novak Adžić i Šerbo Rastoder.

Trotomno izdanje „Moderna istorija Crne Gore“ u izdanju Vijesti, od preko hiljadu i sedamsto stranica je knjiga o razvoju moderne istorije Crne Gore Okvir istraživanja je „od prevrata do NATO pakta“ ili hronološki od 1989 do 2017.

„To je jedna specifična studija multidisciplinarnog karaktera istorijskog i politikološkog.  Jedna vrsta savremene političke istorije Crne Gore i u tom kontekstu ona podsjeća u određenom smislu na ta kapitalna dijela iz međunarodnih odnosa poslije Prvog svjetskog rata kada se formirala nauka i teorija o međunarodnim odnosima i kada je u nauci tadašnjoj prevladava u stav da je bavljenje međunarodnim odnosima jedino moguće kroz disciplinom koja se zove savremena politička istorija

I ovdje se postavlja veoma slično epidemiološko metodološko pitanje i dilema kao i kod formiranja nauke o međunarodnim odnosima, Mogu li se objektivno istinito i nepristrasno proučavati politički događaji procesi koji još traju? Čini se da je ovo kapitalno delo daloe pozitivan odgovor na ovo pitanje.

Ustvari kad je riječ o društvenim naukama, jer i istoriografija i političke nauke su društvene nauke, u tom metodološkom smislu uobičajene su tri faze naučnog postupka pa i naučnog istraživanja. Prikupljanje činjenica, njihova deskripcija i obrada i treća faza utvrđivanje ako je moguće uzročno posledičnih veza na osnovu kojih se može eventualno nešto prognozirati šta će se u budućnosti dešavati, što je veoma neizvesno  i neodređeno kad je reč o društvenim naukama.

Ali u ovom kontekstu ovih metodoloških zahtjeva ova studija ispunjava u potpunosti prva dva zahtjeva znači. Sakupljanje, opis, obrada, analiza činjenica u poslednjih 30 godina političkih procesa i događaja koji su rezultirali raspadom Jugoslavije i stvaranjem više država na teritoriji bivše SFRJ. Treća faza utvrđivanje kauzalnih uzročno posljednjih veza vjerovatno će doći do izražaja u budućim radovima naših dragih autora a posebno to će trebati da obrate pažnju neki budući istoričari mlađe generacije koji nisu učesnici i sudionici ovih događaja koji se ovdje opisuju.

Takođe što treba istaći i dati priznanje autorima, ovo djelo se pojavljuje možda u zadnjem trenutku. Još uvijek su sjećanja i dokumenti o njima veoma svježi još uvijek je ograničena mogućnost njihovog falsifikovanja i krivotvorenja izvesno je zahvaljujući ovoj studiji da u ovom kontekstu će biti izbegnut sindrom skrivanja strane istorije. Ovdje faktička i metodološka osnova za dalja istraživanja studija po meni svjedoči opominje i upozorava o tome šta se dešavalo u procesu raspada SFRJ. Opominje nažalost da procesi iz 90-ih u velikoj mjeri i još ni približno nisu završeni. Jer mi smo po mnogim pitanjima još u 90 godinama i to je dobra osobina ove studije“ – kaže Vučinić.

„Nastojali smo da sačinimo sintezu savremene istorija Crne Gore u potonjih 30-ak godina s tim što ova knjiga u prvom dijelu, jer ovo je zapravo jedna knjiga iz tri dijela, daje jasan pregled, deskripciju i prikaz razvoja Crne Gore u komunističkoj i socijalističkoj Jugoslaviji u poslijeratnom periodu.

Sadržaj knjige detaljno i precizno analizira pučističko rušenje starog rukovodstva izvršeno uličnim prevrata tokom tzv. AB revolucije 1988. – 1989. što je učinjeno kombinacijom socijalno populističko i nacionalističko  ideološkog pokreta i diskursa. Sa pozicija interesa politike Slobodana Miloševića da sebi i svom režimu potčini Crnu Goru, što mu je nažalost tada i uspjelo. Sadržaji knjige obuhvataju poglavlja koja prezentiraju i interpretiraju mnogobrojnih istorijskih izvora i činjenice koji se drže o odnosu Crne Gore prema ekonomskom programu SIV-a Anta Markovića i izlažu narativ o formiranju i djelovanju Saveza reformskih snaga Jugoslavije.

Naročito u Crnoj Gori tokom prvih višestranačkih izbora održanih decembra 1990. godine potom se objašnjavaju inicijative za preuređenje Jugoslavije konfederalni model, federalni model, model asimetrične federacije poznati kao plan Izetbegović-Gligorov. Zapravo objašnjavaju se uzroci i posledice konačnog sloma, raspada ili disolucije Jugoslavije. Govori se o pripremama za rat i ratovima vođenim u Sloveniji, Hrvatskoj, Bosni i Hercegovini i na Kosovu. Učešće i neučešće Crne Gore u tim ratovima jer je Crna Gora faktički učestvovala u prva tri rata, jedino nije učestvovala u četvrtom ratu, to je ratu na Kosovu.  Naravno, u ovoj knjizi analizira se suverenistički kod Crne Gore od 90. do prijema Crne Gore u NATO pakt. Mišljenja sam, ako imam uopšte pravo na individualno mišljenje i percepciju kada je riječ o dijelu čiji sam koautor, da smo akademik Rastoder i ja ipak uspjeli makar donekle i prilično koliko je to moguće da na objektivan nadasve nepristrasan način, rekonstruišemo magistralne i kompleksne tokove i političke događaje u novijoj ekonomskoj socijalnoj kulturno istoriji, te istoriji ideja i mentaliteta u Crnoj Gori Mi smo zadovoljni percepcijom ovog dijela u Crnoj Gori i izvan nje“ – rekao je Novak Adžić.

„Bitno je imati svijest da je svaki odabir subjektivan i kad birate ženu i kad birate druga to je uvijek subjektivno, a što je takođe bitno, biti svjestan toga. Mi smo imali dvije bitne dileme a to je da pišemo ono o čemu što ima već sada hiljade i hiljade svjedoka koji nam svakodnevno mogu oponirati i reći na ovoj i ovoj strani ste uradili to i to i to nije tačno . Knjiga je izašla evo skoro godinu dana. Javilo nam se mnoštvo aktera, ali prije svega da ispričaju dodatne detalje nego da bi nešto demantovali.

To je važno što smo mi sebe stavili u poziciju da budemo sagovornici neposrednim akterima Nije problem heuristička osnova dijela ali je problem trajanje istorijskog procesa i tu se slažem, istorijski proces nije završen i ne može biti završen i to je ona opasnost koja nas dodatno gura u neko intelektualno blato ako preživimo a mislim da ćemo preživjeti i koje mene provocira na jednu bitnu stvar. Ako je zaista suštinski stav da se istorija ne može napisati da se ona piše. 1159 knjiga je napisano o Jasenovcu, preko 50.000 bibliografskih jedinica ima o Francuskoj buržoaskoj revoluciji i danas se piše, o američkoj revoluciji mislim da ima preko 200 hiljada bibliografskih jedinica i danas se piše, dakle i o ovome će se pisati poslije nas. Ja se recimo ne bi usudio ovako čvrsto da ustvrdim da je ovo osnova. Jer ipak ne bi bio toliko narcisoidan.

Ovo jeste put i to nam je bio cilj da mi u Crnoj Gori otvorimo model.  Moram reći na kraju sa ponosom da sam ja insistirao i naravno uz podršku kolege Adzica, da pored jednog recenzenta iz Crne Gore imamo obavezno po dvoje sa strane iz bivših jugoslovenskih republika. I naravno kad smo imali zajedničku konferenciju na teme ovih knjiga postavili su jedno suštinsko pitanje- kolege iz Bosne, Hrvatske i Srbije su pitali sljedeće: Da li je ovakav razgovor na ove teme moguć  i u našim državama?  Vjerujte mi sa velikom zavišću su konstatovali da nam prije svega zavide zbog činjenice što mi u Crnoj Gori, ipak kakvi takvi, možemo i spremni smo voditi razgovore i na ove teme. To apsolutno ne znači da smo mi apsolutni vlasnici istine ali znači jednu ubedljivu svijest da smo spremni da preispitujemo i  sebe i  druge“ – kazao je akademik Šerbo Rastoder.