TIVATSKO POLJE

Listajući statističke knjige

 

Piše: Mašo Čekić

Mjesta današnje tivatske opštine pripadala su u drugoj polovini XIX vijeka, prema administrativnoj podjeli Austro – Ugarske države, oštinama: Krtole (Bogišići, Đuraševići, Gošići, Milovići, Nikovići, Radovići), Kotor ( Bogdašići, Lepetane, Mrčevac ), Lastva ( Donja i Gornja Lastva ), Luštica ( Krašići ) i Tivat.

Austro-ugarska administracija sprovodi popise stanovništva 1869. i 1880. godine, a osnovne podatke za naše krajeve objavljuje 1885. godine Zadru, u brošuri „ Statistika pučanstva u Dalmaciji „.

 

Prema tim podacima, u krtoljskoj opštini živjelo je 1869.godine ukupno 1.138 stanovnika, a 11 godina kasnije 988.

Godine 1869. po selima to izgleda ovako: Bogišići 187 žitelja, Đuraševići 194, Gošići 266, Milovići 178, Nikovići 74 i Radovići 239. U narednih 11 godina u svim selima se smanjuje broj stanovnika, pa 1880. područje krtoljske opšine ima ukupno 988 žitelja.

Krašići u tom periodu pripadaju luštičkoj opštini, sa 116 stanovnika 1869. godine. Među manjim brojem bokeljskih mjesta koje 1880. godine bilježe porast broja stanovnika su i Krašići . U odnosu na 11 godina ranije u tom mjestu 1880. godine živi 120 stanovnika.

Bogdašići, Lepetane i Mrčevac tada administrativno pripadaju kotorskoj opštini. U ta tri sela, 1869. godine živi 791 stanovnik, a 1880. godine 768.

Opštini Lastva, sa ukupno 755 stanovnika 1869. godine i 672 stanovnika 1880. godine, pripadaju Gornja i Donja Lastva. U oba popisa Gornja Lastva je brojnija i u njoj 1869. godine živi 471, a 1880. godine 397 stanovnika.

U popisima stanovništva 1869. i 1880. godine Tivat je najbrojnije mjesto sa 806 odnosno 698 stanovnika, ali je tadašnja opština Krtole, po prostoru i po broju stanovnika, najveća na području današnje tivatske opštine.

Krtoljska opština je 1880.godine raspolagala sa 1958 hektara i 52 ara zemljišta, tivatska se prostirala na 484 h i 62 ara, a lastovska na 670 h i 24 ara površine. U to vrijeme Krašići se prostiru na 298 hektara i 18 ari, Bogdašići na 374 h i 24 a, Lepetane na 208 h i 25 ari, dok Mrčevac raspolaže sa 395 hektara i 2 ara površine.

U doba popisa stanovništva, na prostoru današnje tivatske opštine bilo je ukupno 3.606 stanovnika koji su živjeli na prostoru od 4.389 hektara, 9 ari i 52 kvadratna metra.

Cijelo područje administrativno pripada Kotarskom poglavarstvu Kotor, koje obuhvata područja 16 opština sa prostora današnjih opštinskih područja Budve, Kotora, Tivta i Herceg Novog. Status opština imala su naselja:

Budva, Paštrović, Spič, Ercegnovi, Dobrota, Grbalj, Kotor, Krtole, Lastva, Luštica, Muo, Prčanj, Stliv, Tivat, Perast i Risan.

Ovo kotarsko poglavarstvo obuhvatalo je prostor površine 67742 hektara i 4 ara sa ukupno 30543 stanovika 1869. godine i 33757 stanovnika 1880. godine.

Kotarsko poglavarstvo imalo je četiri kotarska suda sa sjedištem u Risnu, Kotoru, Ercegnovom i Budvi, a status grada imali su Kotor, Budva i Ercegnovi, dok su u statusu varoši bili: Risan, Dobrota, Prčanj i Perast.

Zanimljivi su i neki lični podaci koji su u statitsičkim knjigama zabilježeni prema sjedištu kotarskih sudova.

Prema tim podacima na području Budve, od ukupno 6803 stanovnika zna čitati samo 903 dok je 5900 nepismenih. Prema vjeroispovijesti, 5366 Budvana su grko-istočnjaci, 1426 je rimokatolika, protestanata je 3, Izraelićana 3 dok je 5 ostalih vjeroispovijseti ( bez navođenja ).

U Ercegnovskom kraju je 1700 pismenih, a nepismenih ima 5488. Najveći broj, ukupno 5798 je grko-istočnjačke vjeroispovijedi, 1377 je rimokatolika, 9 protestanata i 4 Izraelićana.

Na području kotorskog Kotarskog suda ukupno je 14813 stanovnika od kojih je nepismeno 11403. Stanovnici ovog područja prema vjeroispovijesti pripadaju grčko-istočnjačkoj vjeri ( 7489 ), rimokatoličkoj ( 7287), protestanata je 11, Izraelićana 17, a ostalim religijama pripada 8 stanovnika.

U risanskom kotarsko – sudskom okrugu je 4953 stanovnika od kojih 4082 pripadaju grčko-istočnjačkoj vjeroispovijesti, 870 je rimokatolika, a za jednog stanovnika nije navedena vjera. Samo 902 stanovnika ovog okruga je pismeno.

Na nivou Poglavarstva Kotor, prema statističkim podacima iz 1880 godine živi 33757 stanovnika, od kojim je nepismenih 26842, a tek 6915 zna čitati. U ovom Poglavarstvu je 22735 stanovnika grko-istočnjačke vjere, rimokatolika je 10960, protestanata 23, Izraelićana 24 dok ostalim vjerama pripada 14 stanovnika.

Statističari su zabilježili da je, na dan popisa 1880.godine, u kotorskom Kotaru bilo 3.195 „ inostranaca „, odnosno stanovnika sa stalnim boravkom van Boke Kotorske. Iz drugih austrijskih pokrajina bilo ih je 2033, iz Hrvatske 38, Ugarske 59, iz Bosne 81, a iz zemalja van Austro –Ugarske 984 popisane osobe.

Prvenstveno zarad poreza, statistika je popisala i stočni fond. Tako je na području kotorskog Poglavarstva bilo ukupno 301 konj, 1707 mazgi, 1800 magaraca, 4931 govedo, 24348 ovaca, 16255 koza i 2562 svinje.

I za kraj ove kratke šetnje statističkim knjigama iz druge polovine XIX vijeka bilježimo da se 29891 stanovnik Poglavarstva Kotor „ obično služi hrvatskim ili srbskim jezikom “ dok se 1749 stanovnika uglavnom služi njemačkim jezikom, a 831 italijanskim. Slovenačkim govori 16, češkim 98, poljskim 4, rusinskim 1 i rumunskim jezikom 5 stanovnika.