ISTRAŽIVANJE UNOSA JODA KOD ŠKOLSKE DJECE U CRNOJ GORI

Institut za javno zdravlje Crne Gore je, pod pokroviteljstvom UNICEFa i u saradnji sa osnovnim školama, realizovao Istraživanje jodnog unosa školske djece u Crnoj Gori u toku februara i marta 2021.

Cilj istraživanja je bio da se odredi jodni status školske djece uzrasta od 6-12 godina, kakva je jodiranost soli nakon godinu dana primjene inoviranih propisa i koliki je zdravstveni rizik deficita joda u populaciji.

Istraživanjem su obuhvaćena djeca uzrasta 6 – 12 godina iz 30 osnovnih škola iz sva tri regiona u Crnoj Gori. Učestvovalo je ukupno 909 učenika i od svakog djeteta je analiziran uzorak urina i soli iz domaćinstva. Nije registrovano domaćinstvo koje koristi nejodiranu so. S obzirom da je na tržištu dostupna so koja je jodirana i prema „starom” i prema „novom” pravilniku, kod 56,22% ispitivanih uzoraka je nedovoljna količina joda prema „novom” pravilniku, dok je u 19,03% domaćinstava sadržaj joda ispod preporuka SZO. Ispitivana djeca nijesu u jodnom deficitu, medijana urinarne ekskrecije joda iznosi 172,88µgI/l. Prema SZO medijana urinarne koncentracije joda od 100µgI/l i više definiše populaciju koja nije u deficitu joda. Ne postoji statistički značajna razlika u unosu joda dječaka i djevojčica, kao ni prema regijama. Nije izračunata korelacija između sadržaja joda u soli i urinu, tako da je konstatovano da so iz domaćinstava nije najznačajniji izvor joda u ishrani djece.

Da bi se prevenirao deficit joda u populaciji preporučuje se kontinuirano sistemsko praćenje jodiranosti soli i zdravstvenih pokazatelja o biomarkerima koji se rutinski ili periodično rade vezano za jodni status i unos soli u populaciji kao i blagovremeno preduzimanje mjera u skladu sa Programom mjera za unapređenje stanja uhranjenosti i ishrane u Crnoj Gori, USI i Programom za smanjenje unosa soli stanovništva.

Nedostatak joda utiče na neadekvatnu proizvodnju hormona štitaste žlijezde što ima višestruke štetne efekte na rast i razvoj. „Poremećaji uzrokovani nedovoljnim unosom joda“ (skraćenica IDD od eng. Iodine deficiency disorders) predstavljaju spektar srodnih poremećaja, a odnose se na sve posljedice jodnog deficita koje mogu biti prevenirane adekvatnim unosom joda. Cijela populacija je ranjiva na negativne efekte nedovoljnog unosa joda, a posebno, trudnice, dojilje i djeca. Hormoni štitaste žlijezde su neophodni za normalan razvoj mozga, a nedostatak joda u fetalnom periodu, kod novorođenčadi ili male djece može implicirati trajno mentalno oštećenje. Deficit joda je najznačajniji uzrok mentalne retardacije koji se može spriječiti, a u najteže pogođenim područjima koeficijent inteligencije (IQ) populacije je smanjen i do 13,5 procenata u odnosu na populacije sa adekvatnim unosom joda.

Univerzalno jodiranje soli (USI), je moćna i najefikasnija međunarodno dogovorena strategija u borbi protiv bolesti i poremećaja uzrokovanih nedovoljnim unosom joda. USI je kritična za kognitivni razvoj djece i omogućava im da školovanjem dostignu svoj puni potencijal. Preventivne aktivnosti imaju veliki izazov u toku pandemije koronavirusa, koji je sve javnozdravstvene kapacitete usmjerio na najveću globalnu zdravstvenu krizu čime su ugroženi i rutinski programi među kojima i programi za smanjenje deficita  joda.  Crna Gora ima tradiciju jodiranja soli za ljudsku upotrebu, a vremenom se mijenjala samo količina dodatog joda. Ranija istraživanja, kao i ona iz 2017. i 2019. godine, su pokazala da je so iz domaćinstava lošije jodirana od propisanih i preporučenih vrijednosti, što je iniciralo izmjene propisa. Novim Pravilnikom o minimalnom kvalitetu soli za ljudsku ishranu i proizvodnju hrane („Službeni list Crne Gore“, br. 010/20 od 28.02.2020.god.) su unaprijeđeni zahtijevi za jodiranje soli.

Crna Gora je endemsko područje za jodni deficit. Ranija istraživanja na djeci su evidentirala ostatke zdravstvenih efekata prethodnog jodnog deficita, dok su istraživanja na trudnicama i dojiljama  pokazala postojanje blagog jodnog deficita u populaciji trudnica.