IJZCG:Lijepo vrijeme pogoduje insektima koji prenose vektorske zarazne bolesti

Globalne klimatske promjene kao posljedica čovjekovih aktivnosti tokom posljednjeg stoljeća dovele su do mnogobrojnih promjena u životnoj sredini koje se prije svega ogledaju i u povećanju prosječnih vrijednosti temperature i smanjenju količine padavina. Direktne posljedice ovih događaja ogledaju se i u promjenama vezanim za pojavljivanje, rasprostranjenost i sezonske varijacije zaraznih bolesti što podrazumijeva širenje postojećih zaraznih bolesti na područja gdje ih ranije nije bilo, ali i pojavu novih zaraznih bolesti-saopštili su iz Instituta za javno zdravlje.

Najveći uticaj klimatske promjene imaju na vektorske zarazne bolesti – bolesti koje prenose i šire drugi organizmi (vektori) – najčešće komarci, krpelji i razne vrste zglavkara – artropoda iz razloga što broj, aktivnost i rasprostranjenost vektora direktno zavisi od spoljašnje temperature i klimatskih faktora, tako da mnoge vektorske bolesti više nisu tipične i ograničene isključivo na tropska područja.

U posljednje dvije decenije u svijetu se bilježi porast obolijevanja od vektorskih bolesti, ali i njihovo intenzivno geografsko širenje, te se tako smatra da se trenutno preko pola svjetske populacije nalazi pod rizikom od obolijevanja od vektorskih bolesti, a u ukupnom broju obolijevanja od zaraznih bolesti u svijetu, oko 17% pripada vektorskim zaraznim bolestima, od čega je najviše oboljelih od malarije, i to u nerazvijenim zemljama afričkog kontinenta.

Pored malarije najznačajnije bolesti koje se prenose putem vektora su: lajmska bolest, lajšmanijaza, groznica zapadnog Nila, denga, žuta groznica, Kongo-Krimska hemoragična groznica, čikungunja i šistosomijaza.

Međutim sve veća učestalost, raširenost, ali i kompleksnost širenja vektorskih bolesti uz nepostojanje efektivnih ljekova i vakcina za mnoge od njih, naglašavaju vitalni značaj društvene mobilizacije, međusektorske saradnje, integrisanog pristupa, ali individualne odgovornosti pojedinaca u sprječavanju daljeg širenja ovih bolesti. Tako najlakši i najefikasniji način prevencije ovih bolesti predstavlja sprječavanje uboda komarca i drugih insekta/zglavkara. U tom smislu preporučuje se:

  • Izbjegavanje područja sa velikim brojem insekata, kao što su šume i močvare.
  • Smanjenje broja komaraca i artropoda na mjestima gdje ljudi žive, rade i borave i to učestalom sistematskom dezinsekcijom usmjerenom na larvene ali i adultne forme vektora
  • Upotreba kozmetičkih sredstava koji odbijaju insekte na otkrivenim djelovima tijela
  • Nošenje komotne odjeće svjetlih boja, dugih rukava i nogavica pošto vektori mogu da ubodu kroz usku i pripijenu odjeću.
  • Izbjegavanje boravka na otvorenom u vrijeme perioda najintenzivnije aktivnosti komaraca
  • Upotreba zaštitnih mreža protiv komaraca na prozorima i oko kreveta.
  • Upotreba sredstava koji služe za uništavanje ili odbijanje komaraca u zatvorenim prostorima.
  • U slučaju putovanja u inostranstvo, pogotovo ako se radi o tropskom i subtropskom području, obavezno je pridržavanje mjera prevencije koje podrazumijevaju i preventivno uzimanje ljekova (hemioprofilaksa) prije odlaska, tokom boravka i po povratku iz malaričnih područja (područja u kojima postoji rizik od prenošenja malarije).
  • U slučaju pojave bilo kakvih simptoma bolesti i do mjesec dana po povratku sa putovanja, potrebno je javiti se izabranom ljekaru i navesti podatak o putovanju i eventualnom ubodu komarca ili drugih insekata.

Institut za javno zdravlje Crne Gore trenutno sprovodi sa svojim partnerima projekat Јаvnоzdrаvstvеnа sprеmnоst zа еpidеmiје i vаnrеdnе situаciје kоје prеlаzе grаnicе držаvа“ koji se realizuje se u оkviru Priоritеtnе оse 1- Pоbоljšаnjе kvаlitеtа uslugа јаvnоg zdravlja i sоciјаlnе zаštitе u prоgrаmskоm pоdručјu Interreg IPA Prоgrаmа prеkоgrаničnе sаrаdnjе Hrvаtskа-Bоsnа i Hеrcеgоvinа-Crnа Gоrа 2014-2020. U okviru projekta trenutno se sprovode predviđene aktivnosti na terenu koje se odnose na hvatanje i determinaciju vektora, odnosno komaraca. Po završetku projekta pоbоljšаće se usluge diјаgnоstikе аntrоpоzооnоzа i zаrаznih bоlеsti kоје sе prеnоsе putеm vеktоrа, štо ćе оmоgućiti prојеktnim pаrtnеrimа dа blаgоvrеmеnо оtkriјu јаvnоzdrаvstvеnе priјеtnjе. Tоkоm implеmеntаciје prојеktа, оrgаnizоvаćе sе оbukа zа zdrаvstvеnе rаdnikе u cilju unаprеđеnjа diјаgnоstikе i kоntrоlе аntrоpоzооnоzа i vеktоrskih bоlеsti i infоrmisаti ciljnе grupе i јаvnоst о nоvim i pоbоljšаnim uslugаmа.

Institut zа јаvnо zdrаvljе Crnе Gоrе u okviru ovog projekta zаdužеn је zа priprеmu strаtеgiје kоmunikаciје i krеirаnjе ključnih pоrukа zа ciljnе grupе i оpštu pоpulаciјu.